Documentatie

Gaza, bevolking

Door: Jan Schnerr - Laatst aangepast op: 31 juli 2013
Markt in Gaza (bron: weblog Anja Meulenbelt, 04/02/2013)

Markt in Gaza (bron: weblog Anja Meulenbelt, 04/02/2013)

Samenvatting

De Gazastrook (tweemaal de oppervlakte van Texel) in het zuiden van Israël was deel van het vroegere Palestina en kwam in 1949 onder Egypte. In 1967 werd het veroverd door Israël. De bevolking heeft sinds 1949 in de frontlinie geleefd. Vanaf ongeveer 1990 werd het gebied steeds meer geïsoleerd door Israël. In 2005 vertrokken de joodse kolonisten. Sinds 2006 is Gaza door het leger vrijwel van de buitenwereld afgesneden. Zeer frequent wordt vanaf de grens, vanuit de kust of het luchtruim geweld toegepast. Bij enkele grote operaties, in 2004, 2006, 2008 en 2012, werd een groot deel van de infrastructuur en de economie verwoest.

Er wonen 1,6 miljoen mensen in Gaza. In 2020 respectievelijk 2028 zullen dat er naar schatting 2,0 miljoen en 2,8 miljoen zijn. De VN verwacht ver voor die tijd een humanitaire ramp. Gaza wordt bestuurd door Hamas die op gespannen voet leeft met Fatah die het in de Westelijke Jordaanoever voor het zeggen heeft. De VS en in navolging daarvan de EU praten niet met Hamas. De economie van het gebied kan door de blokkade niet tot ontplooing komen en “hangt aan het infuus” van internationale hulp. de VN-organisatie UNWRA is de voornaamste hulpverlener.

Ernstige problemen voor de bevolking liggen op het op het gebied van overbevolking, werkloosheid, energietoevoer, drinkwatervervuiling, onderwijsfaciliteiten, gezondheidszorg en trauma’s als gevolg van het legergeweld. Voor de omheining rond Gaza is door het leger een breed niemandsland geschapen waar met scherp wordt geschoten, deels met door op afstand bediende wapens. De kustwateren zijn voor de (vroeger uitgebreide) visserij van Gaza gevaarlijk gebied waar eveneens met scherp wordt geschoten. De enige uitgang naar de buitenwereld is een grenspost aan de Egypische kant van Gaza. Daar gelden vele beperkingen. Als gevolg van deze situatie is een groot aantal smokkeltunnels gemaakt onder de afscheiding met Egypte. Men spreekt in dat verband van de “tunneleconomie”.

Onder het internationaal humanitair recht, met name artikel 42 van de Haagse Conventie en de desbetreffende jurisprudentie, blijft Israël verantwoordelijk voor het welzijn van de Palestijnse burgerbevolking. Het criterium is dat Israël de effectieve controle heeft over het gebied.

 

GAZA, BEVOLKING

Gaza nu

VN-organisaties, vooral de Office for the Coordination of Humanitarian Affairs (OCHA), zijn zeer goed op de hoogte van de levensomstandigheden in de Gazastrook. Recente VN-rapporten bevestigen dat Gaza slechter af is dan in de jaren ’90. In de cruciale leeftijd van 20 tot 24 jaar is tegen de 60% van de jonge mensen werkloos. De gezondheidszorg leidt onder de geregelde verwoestingen van de infrastructuur door het Israëlische leger en onder de Israëlische blokkade die in 2006 werd ingesteld. Economische ontwikkeling vindt niet plaats om dezelfde redenen. De energievoorziening, de waterkwaliteit en dergelijke bevinden zich in een kritieke toestand. Het natuurlijke watereservoir waaruit de Gazanen hun drinkwater betrekken wordt binnen enkele jaren onbruikbaar. De bevolking die in 2020 zal zijn gegroeid van 1,6 tot 2,0 miljoen staan existentiële problemen te wachten. Gaza heeft de op één na hoogste bevolkingsdichtheid ter wereld wat betreft kinderen onder de 14 jaar (alle cijfers 2012). De extreme situatie leidt ertoe dat een deel zich meer tot de het geloof wendt.

Gaza juni 2013: training “school mediation”. Bron: site Gaza Community Mental Health Programme.

1948 tot 2012

Gaza werd in 1948/1949 overstroomd door Palestijnen die op vlucht waren voor de Israëlische strijdgroepen. Deze vluchtelingen en hun nakomelingen vormen nu bijna 80% van de bevolking. De totale bevolking is (2012) ruim 1.600.000, op een oppervlak van 140 km2 (tweemaal Texel). 50% van de bevolking is jonger dan 18 jaar. Tweederde wordt door de VN (UNRWA) geholpen als geregistreerd vluchteling. De bevolkingsprognose voor 2025 is 2.800.000 inwoners. Gaza kwam onder Egypisch bestuur tot 1967. Sinds 1967 tot heden valt het onder Israëlische controle.

Tot 1994 was er een militair bestuur. Vanaf 1994 droeg Israël op grond van de Oslo Akkoorden over delen van het gebied geleidelijk bestuursbevoegdheden over aan de Palestijnse Autoriteit (PA). In 1979 was een vredesverdrag gesloten tussen Egypte en Israël, waarin de uiteindelijke status van de Gazastrook echter niet werd geregeld.

Hamas dat na 1967 ontstond, verwierf steun onder de Palestijnse bevolking door zijn sociale werk, in het bijzonder voor de armen. Tijdens de 1e Intifada (Palestijnse volksopstand) die duurde van 1987 tot 1993 en die begon in de Gazastrook, vormde Hamas een militaire vleugel ten behoeve van gewapend verzet. Vanaf eind jaren ’80 raakten de Gazanen steeds meer geïsoleerd van Israël en de andere bezette gebieden. Dit als gevolg van beperkingen van de bewegingsvrijheid die Israël oplegde aan de niet-joodse bevolking. Israël bouwde in 1993, direct na de Oslo Accoorden, een afscheiding rond Gaza, die in 1999 werd geperfectioneerd. Er zijn uitgebreide faciliteiten voor 24-uurs observatie, beschietingen en patrouilering. Het werken door Palestijnen als goedkope arbeidskracht in Israël werd vrijwel onmogelijk wat tot verarming leidde.

In 2000/2001, in de beginfase van de tweede intifada werd een groot deel van de afscheiding door de opstandelingen verwoest. De installatie werd door Israël vanaf 2001 weer opgebouwd. In 2005 trok de regering Sharon de 8000 joodse kolonisten terug uit de circa 20 nederzettingen. Israël stelt sindsdien dat Gaza geen bezet gebied meer is en dus geen enkele verantwoordelijkheid heeft voor bevolking daar. Militaire invallen in Gaza, liquidaties en bombardementen zijn sindsdien gemotiveerd als “zelfverdediging” in verband met de (vrij primitieve) Qassamraketten die geregeld door Hamas en kleinere verzetsorganisaties op Zuid-Israël worden afgevuurd. De chronologie van de gebeurtenissen, zeker vanaf 2005/2006 geeft aan dat Hamas in het algemeen uit was op een wapenstilstand en zich ook enkele malen aan een eenzijdig staakt-het-vuren heeft gehouden.

Na de in 2006 door Hamas gewonnen verkiezingen in de bezette gebieden, ontstond een strijd met concurrent Fatah. Fatah dat nauw samenwerkte met Israël en de VS, won die strijd op de Westoever, Hamas in de Gazastrook. Op dat moment, juni 2007, werd door Israël een zeer vergaande blokkade van de Gazastrook ingesteld, die heeft geleid tot een volledige ontwrichting van het dagelijks leven en de resterende economie en infrastructuur. Eind 2011 kwamen verzoeningsgesprekken tussen Hamas en Fatah op gang. Begin 2013 was Hamas bezig met kiezersregistratie in de Gazastrook, vooruitlopend op eventuele afspraken met Fatah over Pakestijnse verkiezingen voor het parlement en het presidentsschap.

Geweld

Israël heeft decennialang militaire acties in Gaza uitgevoerd, waarbij veel slachtoffers vielen en verwoestingen werden aangericht. De laatste jaren bijvoorbeeld tijdens de operatie “Rainbow” (in 2004) en de operatie “Summer Rain” (in 2006). In de twee grote volksopstanden in 1987/1993 en 2000/2005 was de bevolking van Gaza zeer actief. Een opvallend kenmerk van het optreden van het leger is dat door de jaren heen ook de infrastructuur in de meest brede zin werd getroffen: overheidsgebouwen, industriële installaties, water- en rioolinstallaties, landbouwgrond, onderwijsfaciliteiten en ziekenhuizen. Dat was in verhevigde mate het geval tijdens de “Cast Lead” (“Gegoten Lood”) genoemde aanval eind 2008 – begin 2009, tijdens welke aanval onder meer gericht waterreservoirs werden gebombardeerd. Deze actie kostte aan Palestijnse kant 1417 doden waarvan 352 kinderen en meer dan 5000 gewonden.

De duizenden gebouwen en huizen die tijdens “Gegoten Lood” werden vernietigd en beschadigd vormen nog steeds een groot probleem omdat door de blokkade vrijwel geen bouwmateriaal beschikbaar komt. Er zijn toen 10.000 langbouwbedrijfjes beschadigd, een half miljoen bomen ontworteld, ruim een miljoen pluimvee en veel ander vee gedood. 60% van de landbouwindustrie van gaza werd verwoest (Zurayk, American University of Beirut). Rond de jaarwisseling 2011/12 werd de druk op de bevolking opgevoerd door speculaties in de militaire top van Israël over een nieuwe aanval die “zwaarder dan voorheen” zou zijn. De operatie “Pillar of Cloud” bleef “beperkt” tot zware bombardementen.

De blokkade heeft ernstige gevolgen op alle gebieden van het leven: de economie en werkgelegenheid (de industriële sector is door de aanval van 2008/2009 vrijwel vernietigd), gezondheidszorg, familieomstandigheden en leefsituatie voor vrouwen, vorming en onderwijs, water en voeding en bewegingsvrijheid. De psychische druk en de basale angst die is ontstaan worden versterkt door voortdurende tussentijdse aanvallen vanuit de lucht, beschietingen vanuit wachttorens en door geluiden van supersonische vliegtuigen. De algemene toestand van de bevolking, zowel lichamelijk als psychisch, is slecht.

Afsluiting

De afscheiding rond Gaza is 60 km lang. Aan de binnenkant (Gazakant) is een strook van 1000 tot 1500 meter grotendeels verwoest: 17 % van het totale oppervlak en 35 % van het vruchtbare land. Mensen worden er zonder waarschuwing beschoten vanuit wachttorens die elke paar honderd meter zijn gebouwd. Deze zijn voorzien van machinegeweren met een bereik van 1,5 km die vaak op afstand via “joy sticks” worden bediend. Kinderen worden daar geregeld het slachtoffer van. Invallen van het leger met zwaar materieel, inclusief tanks, artillerie en drones zijn wekelijkse routine en kunnen tot 3000 meter in Gaza doordringen. Hierbij worden systematisch verwoestingen aangericht.

Grensovergang Rafah is de opening naar de buitenwereld. De andere zijn voor de bevolking grotendeels gesloten. Bij Rafah werden lange tijd vijfhonderd mensen per dag doorgelaten, met vergunning. Twaalf uur wachttijd was gebruikelijk. De vergunningenprocedure duurde lang: de grenspost was tenminste drie maanden vooruit “volgeboekt”. De tunnels onder de afscheiding tussen Gaza en Egypte hebben de lokale markten deels vernietigd en deels overspoeld met onprofessionele en illegale bedrijfsactiviteiten. Het is de kurk waarop Gaza onder de blokkade drijft. Het uitgebreide tunnelnetwerk maakt het Rafah-regiem voor wat betreft wapensmokkel betekenisloos. De VN hebben gesteld dat er (in 2011) meer wapens in Gaza waren dan voor de blokkade het geval was.

Zee, luchtruim

Op grond van de Oslo Accoorden (het onderdeel: Gaza-Jericho Overeenkomst, 1994) kunnen Palestijnen tot 20 zeemijlen uit de kust actief zijn op het gebied van visserij, toerisme of andere economische activiteiten. Sinds 2000 is die ruimte telkens ingeperkt. Tegenwoordig is 85 % van de visgebieden geheel of gedeeltelijk ontoegankelijk als gevolg van militaire maatregelen. 65.000 mensen worden hier direct door getroffen. Voor het voedingspakket van de bevolking (proteïne) is dit een slechte ontwikkeling. Vissers worden buiten een drie-mijlszone geregeld beschoten door de marine, ook met dodelijke afloop. De luchthaven van Gaza is verwoest en het luchtruim is gesloten voor andere dan Israëlisch-militaire doeleinden. Twee VN-organisaties zijn in Gaza actief: de UN Office for the Coordination of Humanitarian Affairs (OCHA) die ook elders in de wereld werkzaam is en daarnaast zeer grootschalig de UN Relief and Works Agency (UNRWA). Deze VN-tak is opgericht in 1948 om te voorzien in de humanitaire nood onder de Palestijnse vluchtelingen. Er zijn veel NGO’s actief. Vanuit Nederland onder meer de organisatie Kifaya, voor gehandicapte kinderen.

Internationaal recht

Onder het internationaal humanitair recht, met name artikel 42 van de Haagse Conventie en de desbetreffende jurisprudentie, blijft Israël verantwoordelijk voor het welzijn van de Palestijnse burgerbevolking. Het criterium is dat Israël de effectieve controle heeft over het gebied. Israël controleert het luchtruim, de kustwateren, belangrijke infrastructuur, im- en export, verkeer van mensen en de vraag wie als inwoner mag worden beschouwd. Bovendien is Israël kennelijk in staat “to send troops within a reasonable time to make the authority of the occupying power felt”.

Internationale politiek

De VS beschouwd Hamas als een terroristische organisatie. De EU heeft de politieke tak van Hamas op 11 september 2003 op de lijst van terreurorganisaties gezet. De militaire tak stond daar al op. Dit heeft tot gevolg dat in het kader van vredesgesprekken niet met Hamas gepraat kan worden. Egypte heeft na de val van dictator Mubarak zijn feitelijke steun aan het Amerikaanse (en Israëlische) beleid verlaten. In de praktijk is het beleid niet eenduidig, wat mede voortkomt uit de interne machtsstrijd in Egypte tussen het leger en de Moslimbroeders in de regering.

Begin 2013 was het maandelijkse “quotum” aan passanten bij de grensovergang Rafah gestegen tot 200.000. Voor het eerst passeerden ook vrachtwagens met zware goederen, waardoor Gaza daarvoor niet volledig afhankelijk is van de Israëlische doorlaatpost Kerem Shalom. Egypte spande zich verder in om een overeenkomst tussen Hamas en Fatah te bewerkstelligen. De Egyptische regering heeft er volgens de meeste waarnemers ook belangrijk toe bijgedragen dat de Israëlische aanvallen in november 2012 niet zijn uitgemond in een grondoffensief. De opstelling van Egypte en ook Turkije in deze crises zou een aanwijzing kunnen zijn dat de strategische beleidvrijheid van Israël met betrekking tot Gaza afneemt. de militaire coup in de zomer van 2013 zal deze situatie mogelijk veranderen.

Van de Golfstaten heeft Qatar, dat vaak uit is op een bemiddelaarsrol, de bereidheid uitgesproken om de wederopbouw van Gaza financieel te ondersteunen. Turkije is fel gekant tegen de blokkade van Gaza en tegen de periodieke aanvallen van Israël. Dit draagt bij aan de gespannen verhouding tussen beide landen. Hoewel het Israëlische leger na november 2012 door is gegaan met het doden van Gazanen in de grensgebieden, lijkt Hamas steeds minder belang te hebben bij het beantwoorden van het geweld van het Israëlische leger.

 

Literatuursuggesties:

1. Hass, Amira. “Drinking the Sea in Gaza: Days and Nights in a Land under Siege.” New York, Owl Books, 2000.

2. Meulenbelt, Anja. “Een spiegel liegt niet. Andere stemmen uit Israël”. Bulaaq, Amsterdam, 2002.

3. Wiedenhöfer, Kai. “Book of Destruction: Gaza – One Year After the 2009 War”. Fotodocumentatie. Steidl/Fondation, 2011

4. Bayoumi, Moustafa ed. “Midnight on the Mavi Marmara”. Jacana Media, 2010.

5. Roy, Sara The Gaza Strip, The Political Economy of De-Development. Institute for Palestine Studies, (1e dr. 1995), 2001 (3e dr. op komst).

6. Roy, Sara. Failing Peace: Gaza and the Palestinian-Israeli Conflict. Pluto Press, 2007.

7. Roy, Sara. Hamas and Civil Society in Gaza: Engaging the Islamist Social Sector. Princeton University Press, 2011.

8. Rapport: Dashed Hopes; Continuation of the Gaza Blockade. 2010, Cordaid en 24 andere organisaties.

9. Rapport: The Monthly Humanitarian Monitor. VN/Office for the Coordination of Humanitarian Affairs, OCHA (occupied Palestinian territory).

10. Rapport: Gaza’s Electricity Crisis: the Impact of Electricity Cuts on the Humanitarian Situation. VN/OCHA. Mei 2010.

11. Rapport: Gaza in 2020: A liveable place? VN; A report by the United Nations Country Team in the occupied Palestinian territory. Augustus 2012.

Sites en zoektermen:

1. UN OCHA (office for the coordination of humanitarian affairs) Gaza

2. UNRWA (relief and works agency) Gaza

3. Gaza disengagement

4. guardian Gaza electricity

5. Pal-Think for strategic studies

6. pchr (palestinian center for human rights) Gaza

7. Gisha Gaza closure

8. stratfor Gaza

9. international crisisgroup Gaza

10. el mezan, Gaza human rights

11. Gaza Community Mental Health Programme.

12. Gaza blogs

13. anja meulenbelt Gaza

14. webgaza.net

CITAAT:

“Cast Lead [was] a war that was no war, [it was] a wild onslaught upon the most helpless population in the world”. Gideon Levy in een interview met Jamie Stern-Weiner voor New Left Project, op 20 september 2010.

Éen reactie op: Gaza, bevolking
  • Hosting Italia

    De enorme schade die door de Israelische aanvallen van de voorbije jaren en de blokkade tegen de bevolking van Gaza is aangericht, heeft zware gevolgen. De bevolking heeft geen toegang meer tot voldoende degelijk voedsel.

Uw reactie:

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>